หาก วุฒิการศึกษาหาย ชำรุด ถูกน้ำ ถูกไฟไหม้ หรือเอกสารเก่าเสียหายจนใช้งานไม่ได้ หลายคนอาจค้นหาคำว่า “ทำวุฒิใหม่” เพราะต้องการนำเอกสารไปสมัครงาน สมัครเรียนต่อ หรือใช้ยืนยันคุณวุฒิกับหน่วยงานต่าง ๆ

คำตอบคือ โดยทั่วไปสามารถขอเอกสารทดแทนหรือเอกสารรับรองจากสถานศึกษาที่ออกวุฒิเดิมได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าสถานศึกษาจะออก “วุฒิต้นฉบับใหม่เหมือนฉบับแรก” ในทุกกรณี

เอกสารที่ได้รับอาจเรียกว่า

ดังนั้นหากวุฒิหาย วิธีที่ถูกต้องคือ ติดต่อโรงเรียน วิทยาลัย หรือมหาวิทยาลัยที่ออกเอกสารเดิม ไม่ควรจัดทำเอกสารขึ้นมาใหม่ด้วยตนเอง

ทำวุฒิใหม่ได้ไหม?

ถ้าคำว่า “ทำวุฒิใหม่” หมายถึงการขอเอกสารใหม่เพราะวุฒิเดิมสูญหายหรือชำรุด คำตอบคือ มีช่องทางดำเนินการได้ในหลายกรณี

แต่รูปแบบเอกสารที่สถานศึกษาออกให้ขึ้นอยู่กับประเภทวุฒิและระเบียบของแต่ละแห่ง

ตัวอย่างเช่น ในระดับมหาวิทยาลัย หากปริญญาบัตรสูญหาย มหาวิทยาลัยหลายแห่งไม่ได้ออกปริญญาบัตรต้นฉบับฉบับใหม่ แต่จะออก ใบแทนปริญญาบัตร

มหาวิทยาลัยศิลปากรระบุใน FAQ ว่า หากปริญญาบัตรสูญหาย มหาวิทยาลัยไม่สามารถออกปริญญาบัตรใหม่ให้ได้ แต่ผู้สำเร็จการศึกษาสามารถขอใบแทนปริญญาบัตรได้

จึงควรแยกระหว่าง

การขอเอกสารทดแทนจากสถานศึกษา
กับ
การทำเอกสารขึ้นมาเอง

สองอย่างนี้ไม่เหมือนกัน

หากต้องการดูภาพรวมว่าเอกสารใดถือเป็นวุฒิ สามารถอ่าน วุฒิการศึกษาคืออะไร? มีกี่ระดับ ใช้ทำอะไรได้บ้าง

วุฒิหายต้องทำอย่างไร?

ขั้นตอนแรกคือ ระบุให้ได้ก่อนว่าเอกสารที่หายคืออะไร

เพราะคำว่า “วุฒิ” อาจถูกใช้เรียกรวมเอกสารหลายชนิด เช่น

จากนั้นให้ติดต่อสถานศึกษาหรือหน่วยงานที่ออกเอกสารนั้น

ขั้นตอนทั่วไปเมื่อวุฒิหาย

  1. ตรวจสอบประเภทเอกสารที่สูญหาย
  2. ติดต่อสถานศึกษาที่ออกเอกสาร
  3. สอบถามว่าต้องแจ้งความหรือไม่
  4. เตรียมเอกสารยืนยันตัวตน
  5. เตรียมข้อมูลปีที่เรียนและปีที่จบ
  6. กรอกคำร้องขอใบแทนหรือเอกสารใหม่
  7. ชำระค่าธรรมเนียมถ้ามี
  8. รอเจ้าหน้าที่ตรวจสอบทะเบียน
  9. รับเอกสารตามช่องทางที่สถานศึกษากำหนด

หากต้องการรายละเอียดเฉพาะเรื่องใบแทน สามารถอ่าน ขอใบแทนวุฒิการศึกษาต้องทำอย่างไร

วุฒิหายต้องแจ้งความไหม?

ไม่ใช่ทุกกรณีและทุกสถานศึกษาที่ใช้กฎเดียวกัน

แต่บางสถาบันกำหนดให้มีใบแจ้งความเมื่อขอใบแทนจากกรณีสูญหาย

ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยมหิดลระบุว่า การขอใบแทนปริญญาบัตรกรณีสูญหายต้องเตรียมสำเนาปริญญาบัตรของตนเองหรือเพื่อนร่วมรุ่น และสำเนาใบแจ้งความ ส่วนกรณีชำรุดต้องนำปริญญาบัตรตัวจริงที่เสียหายมาประกอบคำขอ

มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ก็ระบุว่ากรณีปริญญาบัตรสูญหาย ต้องแจ้งความและแนบใบแจ้งความในการขอใบแทนปริญญาบัตร

ดังนั้นหากวุฒิหาย ควรสอบถามสถานศึกษาก่อนว่า

“กรณีเอกสารสูญหาย ต้องใช้ใบแจ้งความหรือไม่?”

จะได้ไม่เสียเวลาเตรียมเอกสารผิดขั้นตอน

วุฒิชำรุดต้องทำอย่างไร?

หากวุฒิยังอยู่แต่มีสภาพชำรุด เช่น

ไม่ควรทิ้งเอกสารเดิม

เพราะบางสถาบันต้องการเอกสารฉบับชำรุดมาเป็นหลักฐานประกอบการออกใบแทน

ตัวอย่างจากมหาวิทยาลัยมหิดลระบุว่า กรณีขอใบแทนปริญญาบัตรเพราะชำรุด ต้องนำปริญญาบัตรตัวจริงที่เสียหายมาใช้ประกอบด้วย

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานก็ระบุในกรณี ใบเทียบวุฒิการศึกษาชำรุด ว่าต้องนำใบเทียบวุฒิฉบับชำรุดมาแสดง ส่วนกรณีสูญหายต้องมีใบแจ้งความ

ขอวุฒิใหม่ที่ไหน?

หลักง่ายที่สุดคือ

ขอจากหน่วยงานที่ออกเอกสารเดิม

ระดับ/เอกสารควรติดต่อ
ม.3 / ม.6โรงเรียนที่สำเร็จการศึกษา
ปวช. / ปวส.วิทยาลัยหรือสถานศึกษาที่จบ
ปริญญาตรีสำนักทะเบียนของมหาวิทยาลัย
ปริญญาโท / เอกสำนักทะเบียนหรือหน่วยงานบัณฑิตศึกษา
Transcriptฝ่ายทะเบียนของสถานศึกษา
ใบเทียบวุฒิหน่วยงานที่ออกใบเทียบวุฒิเดิม

หากจำไม่ได้ว่าควรติดต่อฝ่ายใด ให้เริ่มจาก งานทะเบียน / สำนักทะเบียน / ฝ่ายวัดผล / กองบริการการศึกษา

ปริญญาบัตรหาย ทำใหม่ได้ไหม?

สำหรับระดับมหาวิทยาลัย คำที่ถูกต้องกว่ามักเป็น “ขอใบแทนปริญญาบัตร”

หลายมหาวิทยาลัยมีบริการดังกล่าว

ตัวอย่างเช่น สำนักงานการทะเบียน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยจัด “ใบแทนปริญญาบัตร” เป็นหนึ่งในเอกสารสำคัญทางการศึกษาที่สามารถยื่นคำร้องขอได้ และแยกออกจาก Transcript หนังสือรับรองสำเร็จการศึกษา และหนังสือรับรองคุณวุฒิ

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ก็มีระบบขอใบแทนปริญญาบัตรกรณีสูญหายหรือชำรุด โดยสามารถดำเนินการยื่นคำร้องและแนบเอกสารผ่านช่องทางออนไลน์ของสำนักบริหารการศึกษาได้

ดังนั้นถ้าปริญญาหาย ไม่จำเป็นต้องคิดว่าต้อง “ทำปริญญาใหม่เอง” แต่ควรติดต่อมหาวิทยาลัยเพื่อขอใบแทนอย่างถูกต้อง

ทำวุฒิใหม่ต้องใช้เอกสารอะไรบ้าง?

รายการจริงจะแตกต่างกันตามสถานศึกษา แต่สิ่งที่ควรเตรียมไว้ก่อน ได้แก่

การเตรียมข้อมูลเกี่ยวกับปีที่เรียนและชื่อที่ใช้ขณะศึกษา จะช่วยให้เจ้าหน้าที่ค้นทะเบียนเก่าได้ง่ายขึ้น

ไม่มีสำเนาวุฒิเก่า ยังขอใหม่ได้ไหม?

อาจขอได้ เพราะสถานศึกษามีข้อมูลทะเบียนของนักเรียนหรือนักศึกษาตามระบบของแต่ละแห่ง

แต่การมีสำเนาเดิมจะช่วยให้ตรวจสอบข้อมูลเร็วขึ้น

หากไม่มีเลย ควรเตรียมข้อมูล เช่น

จากนั้นให้สถานศึกษาตรวจสอบข้อมูลในทะเบียน

เปลี่ยนชื่อแล้วทำวุฒิใหม่ได้ไหม?

หากเปลี่ยนชื่อหรือนามสกุลหลังเรียนจบ ควรเตรียมหลักฐานที่เชื่อมโยงชื่อเดิมกับชื่อใหม่ เช่น

ตัวอย่างคู่มือการขอใบแทนใบเทียบวุฒิของ สพฐ. ระบุให้ใช้ใบเปลี่ยนชื่อหรือชื่อสกุล หากผู้ขอเคยมีการเปลี่ยนแปลงข้อมูลดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม ชื่อที่สถานศึกษาจะออกในเอกสารใหม่ต้องเป็นไปตามระเบียบของหน่วยงานนั้น

ทำวุฒิใหม่ใช้เวลานานไหม?

ไม่มีระยะเวลามาตรฐานเดียว

ขึ้นอยู่กับ

ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ระบุว่าการขอใบแทนปริญญาบัตรใช้เวลาประมาณ 5–7 วันทำการ หลังดำเนินการยื่นคำร้องเรียบร้อย

คู่มือของ สพฐ. สำหรับใบแทนใบเทียบวุฒิก็ระบุระยะเวลาดำเนินการประมาณ 5–7 วันทำการ เช่นกัน แต่ระยะเวลาดังกล่าวเป็นของบริการนั้นโดยเฉพาะ ไม่ควรนำไปใช้เป็นมาตรฐานกับทุกสถานศึกษา

หากต้องใช้เอกสารสมัครงานเร่งด่วน ควรเริ่มดำเนินการทันที

ระหว่างรอวุฒิใหม่ ใช้อะไรแทนได้?

ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และหน่วยงานปลายทาง

เอกสารที่อาจใช้ได้ในบางกรณี เช่น

ตัวอย่างเช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยแยกเอกสารสำคัญออกเป็นหลายประเภท ได้แก่ Transcript หนังสือรับรองคุณวุฒิ หนังสือรับรองสำเร็จการศึกษา และใบแทนปริญญาบัตร แสดงให้เห็นว่าเอกสารแต่ละชนิดมีหน้าที่แตกต่างกัน

ดังนั้นก่อนใช้แทน ควรถามหน่วยงานปลายทางก่อนเสมอ

อ่านเพิ่มเติมที่ ใบรับรองการศึกษาคืออะไร? ใช้แทนวุฒิได้ไหม

Transcript ใช้แทนวุฒิที่หายได้ไหม?

ไม่ควรถือว่าแทนกันได้ทุกกรณี

Transcript มีหน้าที่หลักในการแสดงรายละเอียดผลการศึกษา เช่น

ส่วนวุฒิหรือหนังสือรับรองคุณวุฒิใช้ยืนยันคุณวุฒิที่ได้รับ

นายจ้างหรือมหาวิทยาลัยอาจขอ Transcript อย่างเดียว ขอวุฒิอย่างเดียว หรือขอทั้งสองอย่าง

อ่านต่อที่ Transcript คืออะไร? ใช้ทำอะไร และ วุฒิการศึกษากับ Transcript ต่างกันอย่างไร

วุฒิหายแล้วสมัครงานได้ไหม?

สามารถสมัครได้ แต่ควรแจ้งตามข้อเท็จจริงและถามนายจ้างว่าใช้เอกสารอะไรทดแทนระหว่างรอใบแทนได้

ตัวอย่างเอกสารที่ HR อาจขอ ได้แก่

ไม่ควรแก้ไขไฟล์หรือสร้างเอกสารขึ้นเองเพื่อให้ทันสมัครงาน

หากบริษัทต้องตรวจสอบวุฒิ สถานศึกษาหลายแห่งมีข้อมูลและช่องทางสำหรับยืนยันคุณวุฒิอยู่แล้ว

อ่านเพิ่มเติมที่ บริษัทตรวจสอบวุฒิการศึกษาพนักงานอย่างไร

จบมานานแล้ว ยังทำวุฒิใหม่ได้ไหม?

ควรติดต่อสถานศึกษาเดิมเพื่อตรวจสอบก่อน

แม้สำเร็จการศึกษามาหลายปี สถานศึกษาอาจยังมีทะเบียนหรือฐานข้อมูลผู้สำเร็จการศึกษาอยู่

ข้อมูลที่ควรเตรียม ได้แก่

หากโรงเรียนเดิมปิดหรือถูกควบรวม ควรสอบถามหน่วยงานต้นสังกัดว่าเอกสารและทะเบียนถูกโอนไปเก็บไว้ที่ใด

โรงเรียนปิดไปแล้ว วุฒิหายทำอย่างไร?

กรณีนี้ควรเริ่มจากการตรวจสอบว่าโรงเรียนอยู่ภายใต้หน่วยงานใด เช่น

สถานศึกษาที่เลิกดำเนินการอาจมีการส่งมอบทะเบียนนักเรียนและข้อมูลสำเร็จการศึกษาไปยังหน่วยงานอื่น

จึงไม่ควรสรุปว่าพอโรงเรียนปิดแล้วจะไม่สามารถขอเอกสารได้เลย

ขอวุฒิใหม่ออนไลน์ได้ไหม?

บางแห่งทำได้

ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มีช่องทางออนไลน์สำหรับขอเอกสารสำคัญทางการศึกษา รวมถึงการขอใบแทนปริญญาบัตรกรณีสูญหายหรือชำรุด

แต่บางสถาบันอาจกำหนดให้

ควรตรวจสอบเว็บไซต์ของงานทะเบียนโดยตรง

วุฒิหาย ควรทำใหม่หรือขอใบแทน?

โดยทั่วไปคำที่เหมาะสมคือ “ขอใบแทน” หรือ “ขอเอกสารทดแทน”

โดยเฉพาะกรณีปริญญาบัตร เพราะมหาวิทยาลัยหลายแห่งใช้คำว่า “ใบแทนปริญญาบัตร” อย่างชัดเจน

จึงสามารถสรุปง่าย ๆ ได้ว่า

สถานการณ์สิ่งที่ควรทำ
วุฒิหายติดต่อสถานศึกษาเพื่อขอใบแทน
วุฒิชำรุดเก็บฉบับเดิมและติดต่อสถานศึกษา
ปริญญาบัตรหายขอใบแทนปริญญาบัตร
Transcript หายขอ Transcript ใหม่จากงานทะเบียน
ยังไม่ได้วุฒิแต่เรียนจบแล้วสอบถามหนังสือรับรองสำเร็จการศึกษา/คุณวุฒิ
เปลี่ยนชื่อเตรียมหลักฐานการเปลี่ยนชื่อ

ไม่ควรทำวุฒิขึ้นมาเอง

หากวุฒิหาย การแก้ปัญหาที่ถูกต้องคือ ขอเอกสารจากสถาบันเดิม

ไม่ควร

เพราะเมื่อใช้สมัครงานหรือเรียนต่อ หน่วยงานปลายทางอาจตรวจสอบข้อมูลย้อนกลับกับสถานศึกษาได้

หากกังวลเรื่องการตรวจสอบ สามารถอ่าน วิธีตรวจสอบวุฒิการศึกษาว่าเป็นของจริง เพิ่มเติม

สรุป ทำวุฒิใหม่ได้ไหม?

หาก วุฒิการศึกษาหายหรือชำรุด สามารถติดต่อสถานศึกษาที่ออกเอกสารเพื่อขอใบแทนหรือเอกสารรับรองได้ในหลายกรณี

แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับต้นฉบับใหม่เหมือนเอกสารเดิมทุกครั้ง

โดยเฉพาะระดับมหาวิทยาลัย หลายแห่งจะออก ใบแทนปริญญาบัตร แทนปริญญาบัตรฉบับที่สูญหาย

ขั้นตอนที่ควรทำคือ

  1. ตรวจว่าเอกสารอะไรหาย
  2. ติดต่อสถานศึกษาที่ออกเอกสาร
  3. สอบถามว่าต้องแจ้งความหรือไม่
  4. เตรียมบัตรประชาชนและหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
  5. เก็บเอกสารชำรุดไว้ หากยังมี
  6. ยื่นคำร้อง
  7. ชำระค่าธรรมเนียมถ้ามี
  8. รอรับใบแทนหรือเอกสารรับรอง

สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่าจัดทำเอกสารขึ้นเอง หากเอกสารเดิมหาย เพราะสถานศึกษามีช่องทางอย่างเป็นทางการสำหรับออกเอกสารทดแทนอยู่แล้ว

หากต้องการดูขั้นตอนแบบละเอียด สามารถอ่านต่อที่ ขอใบแทนวุฒิการศึกษาต้องทำอย่างไร

คำถามที่พบบ่อย

วุฒิหาย ทำใหม่ได้ไหม?

ได้ในความหมายของการขอใบแทนหรือเอกสารทดแทนจากสถานศึกษา แต่เอกสารที่ออกให้อาจไม่ใช่ต้นฉบับใหม่เหมือนฉบับเดิม

ปริญญาบัตรหาย มหาวิทยาลัยออกใหม่ให้ไหม?

หลายมหาวิทยาลัยออก “ใบแทนปริญญาบัตร” แทน เช่น มหาวิทยาลัยศิลปากรระบุว่าปริญญาบัตรที่หายไม่สามารถออกฉบับใหม่ได้ แต่สามารถขอใบแทนได้

วุฒิหายต้องแจ้งความทุกกรณีไหม?

ไม่ควรเหมารวมว่าทุกแห่งเหมือนกัน แต่หลายสถาบันกำหนดใบแจ้งความสำหรับกรณีสูญหาย จึงควรตรวจสอบกับสถานศึกษาก่อน

วุฒิชำรุดต้องแจ้งความไหม?

อาจไม่ต้องในบางระบบ แต่สถานศึกษาอาจขอเอกสารชำรุดฉบับจริงมาเป็นหลักฐาน ควรเก็บเอกสารไว้และสอบถามหน่วยงานผู้ออก

ไม่มีสำเนาวุฒิเลย ขอใหม่ได้ไหม?

ควรติดต่อสถานศึกษาให้ตรวจทะเบียน โดยเตรียมชื่อขณะเรียน ปีที่จบ รหัสนักศึกษา และข้อมูลอื่นให้มากที่สุด

ทำวุฒิใหม่ใช้เวลากี่วัน?

ขึ้นอยู่กับสถาบัน ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ระบุประมาณ 5–7 วันทำการสำหรับใบแทนปริญญาบัตร แต่ไม่สามารถใช้ระยะเวลานี้แทนทุกสถานศึกษาได้

ระหว่างรอวุฒิใหม่ใช้ Transcript สมัครงานได้ไหม?

ขึ้นอยู่กับนายจ้าง เพราะ Transcript กับวุฒิมีหน้าที่ต่างกัน ควรถาม HR ว่าสามารถใช้แทนชั่วคราวได้หรือไม่

จบมานานแล้วขอวุฒิใหม่ได้ไหม?

ควรสอบถามสถานศึกษาเดิม เพราะอาจตรวจสอบข้อมูลจากทะเบียนผู้สำเร็จการศึกษาและออกเอกสารตามระเบียบของสถาบันได้

แหล่งอ้างอิง